LGS’de çıkmış fen bilimleri sorularının çözümleri

LGS’de son yıllarda fen bilimleri sorularını deneyler yaparak ve prototipler oluşturarak yanıtladık. Öğrencilerimizin bizzat içinde bulunduğu bu çalışmalarla onların yaparak, yaşayarak öğrenme ile akılda kalıcı bilgi edinmelerini, problem çözme yeteneklerini geliştirmelerini ve bilimsel bakış açısı kazanmalarını hedefledik.

Bilimsel bilginin temel özelliğinin deneyle kanıtlanabilir olmasından yola çıkarak okullarımızdaki fen laboratuvarlarında ezberci öğrenme yerine deney yaparak ve kavrayarak öğrenmeyi sağlıyoruz. Soruları yalnızca derslerde verdiğimiz teorik bilgilerle yanıtlamakla kalmayıp pratiğe dökülmesini, bilimsel ilkelerin kanıtlanmasını ve öğretilen bilginin kalıcılaşmasını mümkün kılıyoruz.

LGS’de çıkmış FEN BİLİMLERİ sorularının çözümleri

LGS 2021, Fen Bilimleri, 13. soru

Soru: Katı bir cismin zemine temas eden yüzeyi ve zemin arasında oluşan basıncı etkileyen değişkenleri belirlemek için özdeş cisimler kullanılarak kum zeminde şekilde işlemler yapılıyor.

Her bir durumda cismin kum zeminde bıraktığı izin derinliği ölçülerek cismin zemine temas eden yüzeyi ve zemin arasında oluşan basınç belirlenebilmektedir. Kum zeminde oluşan izlerin derinlikleri I. ve IV. durumlarda birbirine eşit olup aynı zamanda diğerlerinden azdır. III. durumda ise izin derinliği en fazladır.

Buna göre cisim ve zemin arasında oluşan basıncın, cismin yere uyguladığı kuvvete bağlı olduğu sonucuna numaraları verilen durumların hangilerinde ölçülen derinlikler karşılaştırıldığında ulaşılabilir?

1. I ve II       B) I ve III      C) II ve III        D) III ve IV

Çözüm yaklaşımı: Katı basıncının bağlı olduğu değişkenleri ölçmeye yönelik sorumuzda, basıncın yere uygulanan kuvvete bağlı olduğunu ölçmemizi sağlayan düzenekleri bulmamız amaçlanmıştır. Bağımsız değişkenin yere uygulanan kuvvet ya da ağırlık olduğu iki düzenek; sorumuzda bulunan 2 ve 3 numaralı düzeneklerdir. Bu düzeneklerde aynı zamanda kontrol edilen değişkenimizin de yüzey alanı olması gerekmektedir. 2 ve 3 numaralı düzeneklerde yüzey alanının da eşit olması, yere uygulanan kuvvetin basınca olan etkisini ölçmemizi sağlamıştır. Deney düzeneğimizde de kullandığımız ağırlıkların yere batma miktarlarından bu durumu gözetleme şansımız olmaktadır.

Cevap: C şıkkıdır. Cevaplayan ve prototipi hazırlayan: Bornova Sınav Koleji, Fen bilimleri zümresi

LGS 2021, Fen Bilimleri, 17. soru

Soru: Bir deneyde, şekildeki cam kapta bulunan renksiz çözeltiye damlalıkla bir renksiz çözelti damlatılıyor ve kabın dibinde sarı renkli katı madde oluşuyor.

Bu deney ve sonucuna göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

A- Damlalıktaki çözelti ile cam kaptaki çözelti arasında kimyasal tepkime gerçekleşmiştir.

B- Damlalıktaki çözelti ile sarı renkli maddenin tüm kimyasal özellikleri aynıdır.

C- Damlalıktaki çözelti ile cam kaptaki çözelti aynı maddedir.

D- Sarı renkli madde, cam kaptaki çözeltinin katı halidir.

Çözüm yaklaşımı: Kimyasal tepkimelerde ürünlerimizin özellikleri, tepkimeye giren maddelerin özelliklerinden farklıdır. Ayrıca kimyasal tepkimelerin sonucunda yeni maddeler açığa çıkar. Burada da renksiz olan sulandırılmış iki çözeltimiz, meydana gelen kimyasal tepkime sonucunda sarı renkli bir çökelti oluşmasına sebebiyet vermiştir. Ortaya çıkan sarı renkli yeni madde, tepkimenin bir kimyasal tepkime olduğunu kanıtlamıştır.

Cevap: B şıkkıdır.Cevaplayan ve prototipi hazırlayan: Bornova Sınav Koleji, Fen bilimleri zümresi

LGS 2020, Fen Bilimleri, 11. soru

Soru: Bir odada bulunan şekildeki ranzanın ayakları, üzerinde bulunduğu halı zeminde derin bir iz bırakmıştır.

Buna göre aşağıda verilenlerden hangisi yapılırsa ranza ayaklarının halı zeminde bıraktığı izin derinliği artar?

A) Ranzanın birinci katındaki ayaklarının altına genişliği, ayakların genişliğinden daha fazla olan bir tahta parçası koyulursa

B) Ranzanın ikinci katında bulunan yatak daha ağır olanı ile değiştirilirse

C) Ranzanın birinci katında bulunan yatak bulunduğu yerden çıkarılırsa

D) Ranzanın ikinci katı alınıp başka bir yere koyulursa

Çözüm yaklaşımı: Katı maddeler ağırlıkları sebebiyle temas ettikleri taban yüzeylerine basınç uygularlar.

Oluşan basınç katı cismin ağırlığı ile doğru, temas eden taban yüzey alanıyla ters orantılıdır.

• Katı cismin yüzey alanı sabit iken ağırlığı artar ise yüzeyde oluşan basınç artar.
• Katı cismin ağırlığı sabit iken temas eden taban yüzey alanı azaldıkça oluşan basınç artar.
• Katı cismin ağırlığı ve temas eden taban yüzey alanı aynı oranda artar ya da azalırsa oluşan basınç değişmez.

Prototip görselde gösteriliği gibi kurulur ve raflarına 20 g kütleye sahip iki adet ağırlık koyulur. İçi kum dolu olan ve yüzeyi düzleştirilmiş kap üzerine koyulup kum yüzeyde oluşturduğu izin derinliği gözlemlenir. Sorudaki seçenekler doğrultusunda prototip üzerinde değişikler yapılarak deney tekrarlanır ve oluşan izin derinliği gözlemlenir. (Her aşamada kum yüzey düzleştirilmelidir.)

A) Ranzanın birinci katındaki ayaklarının altına genişliği, ayakların genişliğinden daha fazla olan bir tahta parçası koyulursa

• Prototipin altına görseldeki yüzey yerleştirilir.  Temas eden yüzey alanı arttığı için ilk duruma göre kum zemin üzerinde oluşan izin derinliğinin daha az olduğu gözlemlenir. A seçeneğinde belirtilen durumda basıncın azalacağı vurgulanır.

B) Ranzanın ikinci katında bulunan yatak daha ağır olanı ile değiştirilirse

• Prototipin 2. katında bulunan rafa 1 adet daha ağırlık eklenir. Ağırlık arttığı için ilk duruma göre kum zemin üzerinde oluşan izin derinliğinin arttığı gözlemlenir. B seçeneğinde belirtilen durumda basıncın artacağı vurgulanır.

C) Ranzanın birinci katında bulunan yatak bulunduğu yerden çıkarılırsa

• Prototipin 1.katındaki ağırlıklardan biri çıkartılır. Ağırlık azaldığı için ilk duruma göre yüzeyde oluşan izin derinliğinin azaldığı gözlemlenir. C seçeneğinde belirtilen durumda basıncın azalacağı vurgulanır.

D) Ranzanın ikinci katı alınıp başka bir yere koyulursa

• Prototipin 2. katındaki raf çıkartılır. Ağırlık azaldığı için ilk duruma göre yüzeyde oluşan izin derinliğinin azaldığı gözlemlenir. D seçeneğinin belirtilen durumda basıncın azalacağı vurgulanır.

Cevap: B şıkkıdır.Cevaplayan ve prototipi hazırlayan: Karşıyaka Sınav Koleji, Fen bilimleri zümresi

LGS 2020, Fen Bilimleri, 14. soru

Soru: Sıvı basıncını etkileyen değişkenler ile ilgili bir deneyde bir öğrenci esnek ve su geçirmez bir maddeyle bir huninin geniş yüzeyini tamamen kapatıyor. Daha sonra lastik bir hortumun bir ucunu huniye, diğer ucunu da içinde bir miktar su olan U borusuna şekildeki gibi geçiriyor. Lastik hortumun ucundaki huniyi eşit hacimde cıva ve etil alkol bulunan özdeş kapların tabanına değecek şekilde ayrı ayrı batırıyor.

Çözüm yaklaşımı:  Sıvılar bulunduğu kabın her noktasına basınç uygularlar. Sıvıların uyguladığı basınç sıvının derinliği ve yoğunluğuna bağlıdır ve doğru orantılıdır.

• Ayını yoğunluktaki sıvıların bulunduğu kaplardan daha derindeki noktada daha büyük sıvı basıncı oluşur.
• Aynı derinlikteki noktalarda basınç ölçüm yapılan sıvılardan yoğunluğu büyük olan sıvının basıncı daha büyük olur.

PrototipteU borusu, şeffaf hortum, 2 adet kova, huni, balon, etil alkol ve tuzlu su kullanılarak görseldeki düzenek kurulur. (Civanın zararlı bir madde olması sebebiyle cıva yerine tuzlu su kullanılmıştır.) Soru kökünde belirtilen şartlar oluşturularak deney gerçekleştirilir ve U borusu içinde bulunan sıvının kollardaki görünümü gözlemlenir.

Soruda cıva olarak belirtilen denemeler tuzlu suda gerçekleştirilir. Yoğunluğu büyük olan sıvının tabanında daha fazla basınç oluşacağı için tuzlu su bulunan kabın bağlı olduğu U borusunda kollardaki sıvılar arasındaki seviye farkı daha fazla olacağından C seçeneğinde belirtilen görsel gözlemlenir.

Cevap: C şıkkıdır.

Cevaplayan ve prototipi hazırlayan: Karşıyaka Sınav Koleji, Fen bilimleri zümresi